Kan Şekeri Ölçümü: Açlık ve Tokluk Şekeri Nasıl Ölçülür?

Kan şekeri ölçümü, özellikle diyabet takibinde ve şeker hastalığı şüphesinde en sık yapılan ölçümlerden biridir. Parmaktan alınan bir damla kanla saniyeler içinde sonuç veren cihazlar (glukometre) takibi kolaylaştırır. Ancak ölçümün doğru zamanda ve doğru şekilde yapılması gerekir. Bu yazıda açlık ve tokluk şekerinin nasıl ölçüleceğini, normal değerleri ve dikkat edilmesi gereken belirtileri anlatıyoruz.

Açlık ve tokluk şekeri nedir?

Açlık kan şekeri: En az 8 saat aç kaldıktan sonra ölçülen değerdir. Genellikle sabah, kahvaltıdan önce ölçülür.
Tokluk kan şekeri: Yemeğe başladıktan sonra hekimin belirttiği sürede (çoğunlukla 2 saat sonra) ölçülen değerdir.

Genel referans değerler

Ölçüm	Diyabeti olmayan yetişkinde genel değer
Açlık	70–100 mg/dL
Tokluk (2. saat)	140 mg/dL’nin altı

Açlık şekerinin tekrarlayan ölçümlerde 100–125 mg/dL arasında olması ya da 126 mg/dL ve üzeri çıkması hekim tarafından değerlendirilmesi gereken durumlardır. Diyabet tanısı, laboratuvar tetkikleriyle hekim tarafından konur. Diyabet hastalarının hedef değerleri kişiye göre farklıdır.

Parmaktan şeker ölçümü nasıl yapılır?

Elleri yıkayın ve iyice kurulayın. Parmakta kalan yiyecek ya da meyve kalıntısı değeri yükseltebilir.
Ölçüm çubuğunu cihaza yerleştirin. Çubukların son kullanma tarihini kontrol edin.
Parmak ucunun yan tarafından delici ile kan alın. Yan taraf daha az ağrılıdır.
Parmağı aşırı sıkmadan ilk damlayı çubuğa değdirin.
Sonucu tarih, saat ve öğün bilgisiyle not edin.

Sonucu etkileyen durumlar

Yıkanmamış eller,
Nemli ya da süresi geçmiş ölçüm çubukları,
Parmağın aşırı sıkılması,
Hastalık, ateş, stres ve bazı ilaçlar (örneğin kortizon).

Düşük şeker (hipoglisemi) belirtileri

Terleme, titreme, çarpıntı,
Ani açlık hissi, baş dönmesi,
Huzursuzluk, dikkat dağınıklığı,
İleri durumda bilinç bulanıklığı, bayılma.

Bilinci açık ve yutabilen kişiye hızlı emilen şeker verilir, 15 dakika sonra ölçüm tekrarlanır. Bilinci bulanık birine ağızdan hiçbir şey verilmez, 112 aranır.

Yüksek şeker (hiperglisemi) belirtileri

Aşırı susama ve sık idrara çıkma,
Yorgunluk, bulanık görme,
İleri durumda bulantı, kusma, karın ağrısı, nefes darlığı ve bilinç bulanıklığı. Bu son belirtilerde acil yardım gerekir.

Ne zaman hekime gitmelisiniz?

Açlık şekeriniz tekrarlayan ölçümlerde yüksek çıkıyorsa,
Diyabet tedavisi aldığınız halde değerleriniz sık sık hedefin dışındaysa,
Sık düşük şeker atakları yaşıyorsanız.

Sağlık personelimiz evinize ya da iş yerinize gelerek parmaktan kan şekeri ölçümü yapar; değerleriniz hekiminize göstermeniz için tarih ve saatle not edilir. Yaşlı ve yatağa bağlı hastalar için evde düzenli şeker takibi de planlanabilir.

Sık sorulan sorular

Açlık şekeri için kaç saat aç kalmak gerekir?

Açlık kan şekeri için genellikle en az 8 saat hiçbir şey yememek ve su dışında bir şey içmemek gerekir. Şeker ilacı ya da insülin kullanıyorsanız aç kalmadan önce hekiminize danışın.

Normal açlık kan şekeri kaç olmalı?

Diyabeti olmayan yetişkinlerde açlık kan şekeri genel olarak 70–100 mg/dL arasındadır. 100–125 mg/dL arası değerler ve 126 mg/dL ve üzeri tekrarlayan değerler hekim tarafından değerlendirilmelidir. Diyabet hastalarının hedef değerlerini hekimleri belirler.

Parmaktan ölçülen şeker doğru mu?

Parmaktan ölçüm (glukometre) takip için oldukça kullanışlıdır, ancak laboratuvar ölçümünün yerini tutmaz. Ellerin yıkanmadan ölçülmesi, cihazın ya da çubukların hatalı olması sonucu etkileyebilir. Tanı için hekimin istediği laboratuvar tetkikleri esas alınır.

Şekerim düştü, ne yapmalıyım?

Bilinciniz açıksa ve yutabiliyorsanız hızlı emilen şeker (meyve suyu, şekerli içecek gibi) alın, 15 dakika sonra yeniden ölçün. Belirtiler geçmiyorsa ya da bilinç bulanıklığı varsa 112’yi arayın. Bilinci bulanık birine ağızdan bir şey verilmez.